Thành ngữ về lời nói
Nói thế nào để người ta tin và muốn nghe? Thành ngữ vẽ ra đủ kiểu người nói: người nói có sách, mách có chứng, người ba hoa chích chòe, người câm như hến. Đọc để biết nói sao cho đúng và vừa đủ.How do you speak so that people believe you and want to listen? Idioms draw every kind of speaker: the one who backs up every word, the chatterbox, the one who clams up. Read them to learn to say what is true, and just enough.
Nói đúng, nói sai
Nói có sách, mách có chứng
Từ khó (hard words):
- mách: nói cho người khác biết.to tell someone something.
- chứng: bằng chứng, điều cho thấy là có thật.proof, something that shows it is true.
Nói điều gì cũng dựa vào sách vở, kể chuyện gì cũng có bằng chứng: lời nói như thế thì ai cũng tin. Đó là cách nói của người cẩn thận, trung thực, như khi bạn thuyết trình mà ghi rõ mình lấy thông tin từ đâu.Everything said is based on books, everything told comes with proof: words like that, everyone believes. It is how careful, honest people speak, as when you give a talk and say exactly where your facts come from.
Ví dụ (example): Bài thuyết trình về loài rùa biển của Ngân nói có sách, mách có chứng: con số nào cũng ghi rõ nguồn.Ngân's talk about sea turtles backed up every word: each number came with its source.
Tiếng Anh (in English): To give chapter and verse. Dịch sát chữ: Speak with books, tell with proof.Tiếng Anh nói: chỉ ra đúng chương, đúng câu trong sách, tức là nói rõ lấy từ đâu.English says: give the exact chapter and verse of a book, that is, show where it comes from.
Ăn ốc nói mò
Từ khó (hard words): mò: tìm bằng tay ở chỗ không nhìn thấy, như mò ốc dưới nước.to feel around with your hands where you can't see, as when hunting snails under water.
Muốn bắt ốc, người ta phải mò tay dưới bùn, chẳng nhìn thấy gì. Ăn ốc nói mò là nói như mò trong bùn: đoán bừa, không có căn cứ, về điều mình không hiểu rõ.To catch snails, people feel around in the mud without seeing anything. To eat snails and speak by groping is to talk the same way: guessing, with nothing to go on, about what you don't understand.
Ví dụ (example): Chưa đọc cuốn sách mà Tú đã kể nội dung, các bạn cười: "Ăn ốc nói mò!"Tú hadn't read the book but told everyone what happens in it; his friends laughed: "Talking through your hat!"
Tiếng Anh (in English): To talk through your hat. Dịch sát chữ: Eat snails, speak by groping.
Nói hươu nói vượn
Từ khó (hard words): vượn: con vật giống khỉ, tay dài, sống trên cây trong rừng.a gibbon: an ape with long arms that lives in forest trees.
Hươu, vượn sống tận trong rừng sâu, ít ai thấy tận mắt. Nói hươu nói vượn là kể những chuyện xa vời, khoác lác, bịa ra, chẳng ai kiểm chứng được.Deer and gibbons live deep in the forest, and few people see them with their own eyes. To talk of deer and gibbons is to tell far-fetched, boastful, made-up stories that no one can check.
Ví dụ (example): Hùng nói hươu nói vượn rằng nhà mình có con chó biết đếm đến một trăm.Hùng told a tall tale about his dog being able to count to a hundred.
Tiếng Anh (in English): To tell tall tales; To spin a yarn. Dịch sát chữ: Talking of deer and gibbons.
Chắc như đinh đóng cột
Chiếc đinh đã đóng vào cột thì nằm yên ở đó, không lay ra được. Nói chắc như đinh đóng cột là nói rất chắc chắn, như một lời hứa sẽ không thay đổi.A nail hammered into a post stays put and cannot be shaken loose. To say something as firm as a nail in a post is to say it with complete certainty, like a promise that won't change.
Ví dụ (example): Lan hứa chắc như đinh đóng cột là thứ Hai sẽ trả sách cho Mai, và Lan đã giữ lời.Lan promised, firm as a nail in a post, to give Mai's book back on Monday, and she kept her word.
Tiếng Anh (in English): Set in stone. Dịch sát chữ: As firm as a nail driven into a post.
Nói một đằng làm một nẻo
Từ khó (hard words): nẻo: con đường, hướng đi.a road, a way.
Lời nói đi một đường, việc làm đi một đường khác: nói thế này mà làm thế kia. Người như vậy khó được ai tin, vì lời nói của họ không đi đôi với việc làm.Words go one way and deeds go another: saying this and doing that. Such people are hard to trust, because what they say doesn't match what they do.
Ví dụ (example): Tùng hứa dọn phòng rồi lại đi chơi điện tử, mẹ nhắc: "Đừng nói một đằng làm một nẻo nhé."Tùng promised to tidy his room, then went off to play video games; Mum reminded him: "Don't say one thing and do another."
Tiếng Anh (in English): To say one thing and do another; Practise what you preach. Dịch sát chữ: Saying it one way, doing it another way.Câu tiếng Anh nói điều ngược lại, như một lời khuyên: hãy làm đúng như mình nói.The English says the opposite, as advice: do what you tell others to do.
Ăn không nói có
Chuyện không có mà nói thành có, việc người ta không làm mà bảo là có làm. Ăn không nói có là bịa đặt, đổ oan cho người khác, việc làm rất xấu vì có thể làm người khác bị hiểu lầm, bị tổn thương.Saying something happened when it didn't, claiming someone did what they never did. Making something out of nothing is making things up and blaming others falsely, a very bad thing to do, because it can get others misjudged and hurt.
Ví dụ (example): Có bạn ăn không nói có rằng Minh lấy bút của lớp, may mà cô giáo tìm ra sự thật.Someone made up a story that Minh had taken the class's pens; luckily the teacher found out the truth.
Tiếng Anh (in English): To make things up; To spread lies. Dịch sát chữ: Of nothing, saying there is something.
Có đầu có đuôi
Câu chuyện có đầu có đuôi là kể từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc, đủ cả, rõ ràng, người nghe dễ hiểu. Việc làm có đầu có đuôi là làm trọn vẹn, không bỏ dở.A story with a head and a tail is told from the beginning to the end, complete and clear, so listeners understand it easily. A task with a head and a tail is done fully, never left half finished.
Ví dụ (example): Cô khen bài kể chuyện của Hà có đầu có đuôi, các bạn nghe một lần là hiểu.The teacher praised Hà's story for being told from start to finish: everyone understood it the first time.
Tiếng Anh (in English): From start to finish. Dịch sát chữ: Having a head and a tail.
Nói trước quên sau
Vừa nói xong đã quên mất mình nói gì, hứa gì. Người nói trước quên sau hay làm người khác thất vọng, vì lời của họ không có gì chắc chắn.Saying something and forgetting it at once, what you said and what you promised. People who do this often let others down, because nothing they say can be relied on.
Ví dụ (example): Hứa sáng mai mang truyện cho bạn mà Tú quên mất, bạn trách: "Cậu cứ nói trước quên sau!"Tú promised to bring a comic for his friend the next morning but forgot; his friend complained: "You always forget what you say!"
Tiếng Anh (in English): To have a memory like a sieve. Dịch sát chữ: Saying first, forgetting after.
Lời ăn tiếng nói
Lời ăn tiếng nói là cách mỗi người nói năng hằng ngày: lễ phép hay xấc xược, nhẹ nhàng hay thô lỗ. Lời ăn tiếng nói cho người khác biết mình được dạy dỗ thế nào, nên phải giữ gìn.The words you eat and the sounds you speak: how each person talks every day, polite or rude, gentle or rough. The way you speak shows others how you were brought up, so take care of it.
Ví dụ (example): Cô giáo khen lớp 3A có lời ăn tiếng nói lễ phép, gặp ai cũng chào.The teacher praised class 3A for their polite way of speaking: they greet everyone they meet.
Tiếng Anh (in English): The way you speak. Dịch sát chữ: Words for eating, sounds for speaking.
Nói nhiều, nói ít
Ba hoa chích chòe
Từ khó (hard words):
- ba hoa: nói nhiều, hay khoác lác.to talk a lot and brag.
- chích chòe: loài chim nhỏ, hót líu lo suốt ngày.the magpie robin, a small bird that sings all day long.
Chim chích chòe hót líu lo suốt ngày. Người ba hoa chích chòe cũng nói luôn miệng, hay khoe khoang, phóng đại, mà chẳng có mấy điều đáng tin.The magpie robin chatters all day long. Someone who chatters like a magpie robin talks non-stop, boasts and exaggerates, and little of it can be trusted.
Ví dụ (example): Đi chơi về, Tuấn ba hoa chích chòe cả buổi, nghe như cậu vừa leo lên tận đỉnh núi cao nhất thế giới.Back from his trip, Tuấn bragged and chattered all afternoon, as if he had just climbed the highest mountain in the world.
Tiếng Anh (in English): Full of hot air; To shoot your mouth off. Dịch sát chữ: Boasting and chattering like a magpie robin.
Dây cà ra dây muống
Từ khó (hard words): muống: rau muống, thân dài, bò lan rất xa.water spinach, whose long stems creep far.
Đang nói chuyện dây cà lại lan sang dây muống, rồi sang dây khác nữa, chuyện cứ kéo dài không dứt. Nói dây cà ra dây muống là nói dài dòng, lan man, mãi không đến điều chính.Talking about the eggplant vine, you drift on to the water spinach vine, then another, and the story never ends. To go from the eggplant vine to the water spinach vine is to ramble on and never reach the point.
Ví dụ (example): Hà kể chuyện bộ phim dây cà ra dây muống, nửa tiếng rồi vẫn chưa đến đoạn chính.Hà rambled on about the film; half an hour later she still hadn't reached the main part.
Tiếng Anh (in English): To ramble on; To go round the houses. Dịch sát chữ: From the eggplant vine to the water spinach vine.
Câm như hến
Từ khó (hard words): hến: con vật nhỏ sống ở đáy sông, có hai mảnh vỏ khép chặt.a small river clam with two tightly closed shells.
Con hến khép chặt hai mảnh vỏ, chẳng hé ra chút nào. Người câm như hến là im thin thít, nhất định không nói gì, thường vì sợ hay vì có lỗi.A clam keeps its two shells shut tight and never opens them a crack. Someone as mute as a clam stays completely silent and won't say a thing, often out of fear or guilt.
Ví dụ (example): Cô hỏi ai làm vỡ lọ hoa, cả nhóm câm như hến, mãi sau Bình mới đứng lên nhận lỗi.When the teacher asked who had broken the vase, the whole group clammed up; at last Bình stood up and owned up.
Tiếng Anh (in English): To clam up; To keep mum. Dịch sát chữ: As mute as a clam.Tiếng Anh cũng chọn con vật hai mảnh vỏ: con nghêu khép miệng.English picks a shellfish too: a clam shutting tight.
Giữ mồm giữ miệng
Từ khó (hard words): mồm: miệng (cách nói thân mật).mouth (an everyday word).
Mồm, miệng là chỗ lời nói đi ra. Giữ mồm giữ miệng là cẩn thận khi nói: nghĩ trước khi nói, không nói điều làm người khác buồn hay điều không nên nói ra.The mouth is where words come out. To guard your mouth is to be careful when you speak: think first, and don't say things that hurt others or that shouldn't be said.
Ví dụ (example): Bạn kể bí mật cho Hương nghe, Hương giữ mồm giữ miệng, không nói với ai.A friend told Hương a secret, and Hương held her tongue and told no one.
Tiếng Anh (in English): Hold your tongue; Mind your tongue. Dịch sát chữ: Guard your mouth, guard your lips.
Chuyện nọ xọ chuyện kia
Từ khó (hard words): xọ: xen vào, đâm ngang vào.to cut into, to barge in.
Câu chuyện này chưa xong đã xọ sang câu chuyện khác, rồi lại sang chuyện khác nữa. Nói chuyện nọ xọ chuyện kia là nói lộn xộn, không theo một mạch, người nghe khó theo.Before one story is finished, another cuts in, and then another. Talking this way means speaking in a muddle, without a thread, so listeners struggle to follow.
Ví dụ (example): Khi kể chuyện cho cả lớp, Lan chuẩn bị trước dàn ý để khỏi nói chuyện nọ xọ chuyện kia.Before telling the class a story, Lan prepared an outline so she wouldn't jump from one thing to another.
Tiếng Anh (in English): To jump from one topic to another. Dịch sát chữ: This story cutting into that story.
Đánh trống lảng
Từ khó (hard words): lảng: tránh đi, lờ đi.to slip away from, to dodge.
Khi bị hỏi đến điều mình không muốn trả lời, có người vội nói sang chuyện khác, như đánh một hồi trống để lấp đi. Đánh trống lảng là cố ý lảng tránh, nói lái sang chuyện khác.When asked about something they don't want to answer, some people quickly start on another topic, as if beating a drum to drown it out. Beating the dodging drum means deliberately avoiding the question by changing the subject.
Ví dụ (example): Mẹ hỏi bài kiểm tra được mấy điểm, Tuấn đánh trống lảng: "Mẹ ơi, tối nay ăn gì ạ?"When Mum asked what mark he got in the test, Tuấn changed the subject: "Mum, what's for dinner?"
Tiếng Anh (in English): To change the subject; To beat around the bush. Dịch sát chữ: Beating the drum of dodging.Câu tiếng Anh gần nghĩa: nói vòng vo, không vào thẳng chuyện.A close English phrase: talking round a subject instead of facing it.
Nói bóng nói gió
Bóng và gió đều không cầm nắm được. Nói bóng nói gió là nói xa xôi, ám chỉ, để người nghe tự hiểu, chứ không nói thẳng ra điều mình muốn nói.Shadows and wind can't be held in your hand. Talking in shadows and wind means hinting and talking around something, leaving the listener to work it out, instead of saying plainly what you mean.
Ví dụ (example): Muốn được nuôi mèo, Na nói bóng nói gió mãi: "Nhà bạn Hà có con mèo dễ thương lắm mẹ ạ."Wanting a cat, Na kept dropping hints: "Hà's family has such a cute cat, Mum."
Tiếng Anh (in English): To drop a hint; To beat about the bush. Dịch sát chữ: Speaking of shadows, speaking of wind.
Nói thánh nói tướng
Nói như mình là thánh, là tướng: việc gì cũng biết, cũng làm được. Nói thánh nói tướng là khoe khoang, nói quá sự thật về tài năng của mình.Talking as if you were a saint or a general who knows and can do everything. Talking like a saint and a general means boasting, exaggerating your own talents.
Ví dụ (example): Huy nói thánh nói tướng rằng mình đá bóng giỏi nhất trường, ra sân thì sút trượt liên tục.Huy bragged that he was the best footballer in the school, then missed every shot on the pitch.
Tiếng Anh (in English): To talk big; To draw the long bow. Dịch sát chữ: Talking like saints and generals.